Jazz Singing BLOG moved here…!

Jazz Singing BLOG moved here…!

You can read more articles (in Greek or in English) about Jazz Singing, Vocal Technique and Improvisation, at my official web site’s link: http://www.irinikonstantinidi.com/jazz-singing.html

Τραγούδι και ψυχισμός

Το τραγούδι είναι απ’ τις πιο αρχετυπικές μορφές έκφρασης του ανθρώπου είτε πρόκειται για φωνήσεις και λαρυγγισμούς είτε για πιο εξελιγμένους αυτοσχεδιασμούς και μελωδίες μαζί με λόγο.
Παρόλα αυτά στον σύγχρονο πολιτισμό μας, οι άνθρωποι και ιδιαίτερα όσοι ζουν στις μεγαλουπόλεις, χρησιμοποιούν αυτό το μέσον έκφρασης εξαιρετικά σπάνια.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής (μαζί με όποιας μορφής σύμπλεγμα ή «μπλοκάρισμα» προκαλεί και καθιερώνει ως «αρμόζουσα συμπεριφορά») στερεί από τον άνθρωπο έναν πολύ σημαντικό και εγγενή τρόπο έκφρασης συναισθημάτων, εκτόνωσης θυμικού, εξισορρόπησης ψυχισμού, κλπ.
Και εδώ θα ήθελα να κάνω μια παρένθεση… Δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αυθεντικό μέσον έκφρασης το «τραγούδι» εκείνο, που προωθείται τα τελευταία χρόνια μέσα από τηλεπαιχνίδια «αναζήτησης ταλέντων», προτρέποντας τους υποψηφίους να «εκφραστούν», με αποτέλεσμα πολύ συχνά να εξευτελίζονται δημοσίως, με απώτερο σκοπό φυσικά το κέρδος της τηλεθέασης από την μεριά των καναλιών και τα λίγα λεπτά «φήμης» από την πλευρά του διαγωνιζόμενου.
Τόσο ρηχή είναι δυστυχώς η σημασία που δίνεται στην πράξη του τραγουδιού από τους ευτελείς «φορείς» και αναμεταδότες του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού.
Φοβούμενη ότι έχω παρασυρθεί ελαφρώς από την παραπάνω παρένθεση, θα ήθελα να επανέλθω, εμβαθύνοντας λίγο παραπάνω στο θέμα του ψυχισμού του σύγχρονου ανθρώπου.
Θα πρόσθετα λοιπόν ακόμα έναν σημαντικότατο παράγοντα που επηρεάζει καταλυτικά την διαμόρφωση της προσωπικότητας και του ψυχολογικού υπόβαθρου ενός ανθρώπου.
Και αυτός είναι φυσικά το άμεσο και κοντινότερο περιβάλλον με το οποίο σχετίζεται, που συνήθως είναι η οικογένεια.
Δεν αποτελεί δικαιοδοσία μου να επεκταθώ στην ανάλυση των κοινωνιολογικών και ψυχολογικών στοιχείων του σύγχρονου τρόπου ζωής και της ανθρώπινης εξέλιξης, θα ήθελα απλώς να επιχειρήσω έναν συλλογισμό σχετικά με το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει ο ανθρώπινος ψυχισμός στην πράξη του τραγουδιού, είτε αφορά τον επαγγελματία τραγουδιστή είτε τον άνθρωπο, που θέλει απλώς να εκφραστεί με αυθεντικότητα και ειλικρίνεια.
Ο ψυχισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με το τραγούδι, κατά τη γνώμη μου.
Για παράδειγμα, όταν κάποιος έχει αυτό που λέμε «καλή ψυχολογία» και αυτοπεποίθηση, τότε ο ήχος του είναι ήρεμος και πιο ελεύθερος.
Το τραγούδι του έχει ενέργεια, ρέει ανεμπόδιστα και η φωνή πλημμυρίζει το χώρο.
Ο ακροατής αντιλαμβάνεται υποσυνείδητα την συγκεκριμένη «ποιότητα», συναισθάνεται την «ισορροπία» του ερμηνευτή (αναλόγως με το τί θέλει να αποδώσει εκείνος εκφραστικά) και παραδίδεται με ευχαρίστηση στην ακουστική εμπειρία.
Αντιθέτως όταν η ψυχική κατάσταση είναι αρνητική για οποιονδήποτε λόγο ή όταν υπάρχει ανασφάλεια και έλλειψη αυτοπεποίθησης, όλα αυτά αποτυπώνονται στον ήχο, ο οποίος γίνεται πιο μουντός. Το τραγούδι δεν έχει την απαιτούμενη ενέργεια και υπάρχει η αίσθηση, ότι το σώμα δεν ανταποκρίνεται στην διαδικασία! Η ροή της αναπνοής δείχνει να «ατονεί»… και μαζί της ατονεί και η φωνή αλλά και η εκφραστική δεινότητα.
Ο ακροατής και πάλι αντιλαμβάνεται υποσυνείδητα ότι κάτι δεν πάει καλά… αλλά συνήθως δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει και να ερμηνεύσει την αιτία της δυσφορίας του.
Η φωνή βρίσκεται μέσα στο σώμα. ΄Αρα, αφού η οποιαδήποτε ψυχική ή ψυχολογική κατάσταση επηρεάζει άμεσα το σώμα, είναι σαφές ότι επηρεάζει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό την φωνή και το τραγούδι.
Τονίζω το «σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό» επειδή ο ανθρώπινος νους, αν το θελήσει πραγματικά, έχει την δυνατότητα να αναγνωρίσει, να κατανοήσει και να αναστείλει τα ψυχοσωματικά αυτά συμπτώματα, που έχουν αντίκτυπο στην λειτουργία και την απόδοση της φωνής (από τεχνικής και ερμηνευτικής πλευράς) στο τραγούδι.΄Εχει μεγάλη σημασία λοιπόν η συνεχής αναζήτηση της ψυχικής ισορροπίας από την πλευρά του τραγουδιστή.

Ακριβώς επειδή η αυθεντική και ειλικρινής έκφραση μέσω του τραγουδιού είναι κάτι πολύτιμο,
γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο είναι τόσο συγκλονιστική η «επαφή» με ένα τέτοιο βίωμα και για τον ίδιο τον τραγουδιστή που θα την βιώσει αλλά και για τον ακροατή που θα την εισπράξει.

Ο κατάλληλος δάσκαλος

Η μουσική στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής της διαδικασίας (ακριβώς όπως και οποιοδήποτε άλλο πεδίο γνώσης), εναπόκειται σε μεγάλο βαθμό στον ρόλο του δασκάλου.Τα ερεθίσματα, οι πληροφορίες, οι συμβουλές, η τεχνική του οργάνου, οι γενικότερες μουσικές γνώσεις, η καλλιέργεια του αισθητικού κριτηρίου, το «άνοιγμα» του (διψασμένου) πνεύματος και ο προσανατολισμός του σε πλουσιότερες «πηγές», η αγάπη και η αφοσίωση στη μουσική, η προτροπή προς την εσωτερική αναζήτηση με σκοπό την αυτογνωσία και την απελευθέρωση του εαυτού αλλά και η έμπνευση που αναζητά ο μαθητής είναι στοιχεία απαραίτητα για την μουσική καθοδήγηση, που οφείλει να προσφέρει αφειδώς και ανιδιοτελώς ο «δάσκαλος» της μουσικής.

Στην τζαζ μουσική όλα αυτά γίνονται ακόμα πιο αναγκαία και επιτακτικά, αφού η προσωπικότητα και η πνευματική ωρίμανση του κάθε μουσικού είναι στοιχεία καταλυτικά για την αξία της μουσικής του οντότητας και δημιουργίας.

΄Εχοντας λοιπόν εντοπίσει τα κύρια χαρακτηριστικά που πρέπει να περιέχει η διαδρομή προς τη μουσική γνώση και έχοντας αξιολογήσει την τεράστια συμβολή και σημασία του δασκάλου-καθοδηγητή, ας εξετάσουμε πώς θα μπορέσει κανείς να βρει τον «κατάλληλο δάσκαλο».

΄Ως γνωστόν… «εν αρχή ην…ο ήχος» (βλέπε σχετικό άρθρο για τον ήχο), άρα το πρώτο πράγμα που συνειδητά ή ασυνείδητα προσλαμβάνουμε όταν ακούμε ένα όργανο είναι πάντα ο ήχος του.
Το κυρίαρχο στοιχείο που θα πρέπει να οδηγήσει έναν μαθητή πιο κοντά στον κατάλληλο δάσκαλο είναι ο ήχος του συγκεκριμένου δασκάλου και στην περίπτωση του τζαζ τραγουδιού είναι ο ήχος της φωνής του.

΄Ενα πρώτο και αρκετά αλάνθαστο κριτήριο λοιπόν είναι η «ταύτιση» του μαθητή με τον ήχο του δασκάλου του. Από καθαρό ένστικτο και χωρίς να έχει μουσικές γνώσεις ή κάποιο ανεπτυγμένο αξιολογικό κριτήριο, ο μαθητής είναι σε μεγάλο βαθμό ικανός να αντιληφθεί τον ωραίο ήχο σε μια φωνή. Επειδή η διδασκαλία του τραγουδιού είναι μια πολύ δύσκολη και σύνθετη διαδικασία, που στηρίζεται σε τεράστιο βαθμό στην μίμηση, γίνεται εύκολα αντιληπτό το πόσο «ευάλωτος» είναι ο μαθητής απέναντι στην «πληροφορία» που προσλαμβάνει με το αυτί του. ΄Αρα είναι υψίστης σημασίας ο δάσκαλος να διαθέτει ήχο ανοιχτό, διαυγή, ελεύθερο και φυσικό, έτσι ώστε το ακουστικό ερέθισμα που θα κληθεί να μιμηθεί ο μαθητής να είναι από τεχνικής απόψεως το πλέον επωφελές για την δική του φωνητική ανάπτυξη και ωρίμανση.

΄Ενα δεύτερο κριτήριο, που θα πρέπει να έχει υπόψιν του ο μαθητής στην αναζήτησή του για τον κατάλληλο δάσκαλο είναι η μουσική κατάρτιση και η εμπειρία του δασκάλου, που τελικά θα επιλέξει.
Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την εξέλιξή του, να λαμβάνει όλη τη γνώση (τεχνική, μουσική, κλπ) από έναν δάσκαλο ο οποίος διαθέτει την απαραίτητη μεθοδικότητα και ευρηματικότητα, ώστε να μπορεί να μεταδίδει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την γνώση αυτή. Και φυσικά, επειδή ο μαθητής πρέπει να παίρνει και «έμπνευση» από τον δάσκαλο-καθοδηγητή του, είναι άκρως αναγκαίο να μπορεί ο δάσκαλος να κάνει στην πράξη όλα όσα διδάσκει σε θεωρητικό επίπεδο.
Σε πολύ αδρές γραμμές… δεν είναι δυνατόν να θεωρητικολογεί σχετικά με το groove, την φρασεολογία, τον αυτοσχεδιασμό, κλπ και να μην μπορεί να αυτοσχεδιάσει ο ίδιος!

Και ένα τρίτο και τελευταίο κριτήριο, που συνδέεται άμεσα με το προηγούμενο, είναι η ενεργή παρουσία του δασκάλου στην σκηνή και εν προκειμένω στην σκηνή της τζαζ. Ειδικά στην τζαζ μουσική, η οποία είναι συνεχώς εξελισσόμενη και όχι ένα είδος «μουσειακό», ο δάσκαλος θα πρέπει να είναι ενεργός μουσικά, δηλαδή να παίζει αυτή τη μουσική, να μελετά, να εξελίσσεται και ο ίδιος συνεχώς και αδιαλείπτως, ώστε να ανταποκρίνεται στις διαρκείς απαιτήσεις και προκλήσεις, που καλείται να αντιμετωπίζει ως δάσκαλος αλλά και ως performer.

Ο ρόλος του δασκάλου είναι να καθοδηγήσει τον μαθητή του προς την γνώση και τις δεξιότητες που θα τον βοηθήσουν να εξελιχθεί σε μια ολοκληρωμένη μουσική προσωπικότητα με αυτοπεποίθηση, ωριμότητα και ανοιχτό πνεύμα. Να του εμφυσήσει εντιμότητα, αισθητική και ειλικρίνεια, ώστε να γίνει ένας μουσικός με αυτογνωσία, ο οποίος να εκτιμά τις αρετές των άλλων μουσικών (αλλά και τις δικές του) και να απολαμβάνει να παίζει μουσική με τους συναδέλφους του.
Πάνω απ’ όλα ο δάσκαλος οφείλει να μεταδώσει στον μαθητή, την ανιδιοτελή αγάπη του για την μουσική.

 

Τζαζ σημαίνει αυτοσχεδιασμός!

Σε όλη την πρόσφατη ιστορία, στην εξέλιξη αλλά και στην σύγχρονη πορεία της, η τζαζ μουσική έχει ταυτιστεί με τον αυτοσχεδιασμό.
Το σημείο στο οποίο θα μπορούσαμε να πούμε ότι διαφοροποιείται έναντι άλλων μουσικών ιδιωμάτων (που επίσης εμπεριέχουν το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού) είναι το ότι ο αυτοσχεδιασμός στην τζαζ δεν είναι ένα στατικό στιγμιότυπο, ούτε αποτελεί τον τελικό προορισμό…
Θα έλεγε κανείς ότι ο αυτοσχεδιασμός είναι η ίδια η «γλώσσα» της τζαζ.
Ο μουσικός της τζαζ έχει μπροστά του ένα μουσικό κομμάτι, που αποτελεί το «μέσον» (και ποτέ τον αυτοσκοπό), μέσα από το οποίο παίρνει την αφορμή για να εκφραστεί, να ανοίξει τα όριά του, να διευρύνει τη φαντασία του, να ρισκάρει και φυσικά να «συνδιαλλαγεί» με τους υπόλοιπους μουσικούς!
Και όλα αυτά, χωρίς φυσικά να έχει προετοιμαστεί από πριν, ως προς το τί θα κάνει… αφού το καθετί προκύπτει στιγμιαία και αυθόρμητα.
Θα μπορούσε κανείς να παρομοιάσει την κατάσταση αυτή με την δοκιμασία ενός σχοινοβάτη, ο οποίος «ακροβατεί» κάθε φορά, έχοντας προηγουμένως ασκηθεί με πειθαρχία στην τεχνική της ισορροπίας αλλά χωρίς ποτέ να γνωρίζει τί θα γίνει επάνω στο σχοινί, την στιγμή της παράστασης!
Το μουσικό κομμάτι λοιπόν (δηλαδή συνήθως κάποιο απ’ τα λεγόμενα jazz standards) αποτελεί ένα είδος «καμβά» πάνω στον οποίο ο μουσικός θα τολμήσει μια ανασύνθεση (αναθεωρώντας πιθανότατα την αρμονία του, αναδιαμορφώνοντας την μελωδία του, πειράζοντας ίσως το μέτρο του…), θα «συνδιαλλαγεί» αλληλεπιδρώντας με το υπόλοιπο γκρουπ και θα αυτοσχεδιάσει περαιτέρω πάντα με οδηγό την αισθητική, έχοντας πλήρη γνώση και αίσθηση της φόρμας του κομματιού και του ύφους της δεδομένης ενορχήστρωσης.
΄Οπως με όλα τα όργανα έτσι και με τη φωνή, το παραπάνω «πεδίο δράσης» παραμένει το ίδιο.
Ο/η τραγουδιστής/τρια καλείται να βρίσκεται πάντα σε ετοιμότητα, να κινείται με ελευθερία (phrasing) πάνω σ’ενα δεδομένο μουσικό θέμα (δηλαδή να φρασάρει ρυθμικά), να αναδιαμορφώνει την μελωδία του (μελωδικό φρασάρισμα), να βρίσκεται σε διαρκή «συνομιλία» με τους υπόλοιπους μουσικούς και να αυτοσχεδιάζει στην φόρμα του κομματιού με φαντασία και ευρηματικότητα, έχοντας πάντα υπόψιν το μουσικό «περιβάλλον»και το ύφος του κομματιού.
Στο τζαζ τραγούδι η φωνή είναι μουσικό όργανο!
Και στην τζαζ μουσική σημασία έχει το πώς… όχι το τί!
Η τζαζ αποτελεί μία παγκόσμια κοινή «γλώσσα», που αποδεικνύει με το πέρασμα των χρόνων, την δύναμή της να συνεχίζει να υπάρχει, να εξελίσσεται, να ενώνει μουσικούς  (οι οποίοι έχουν την ικανότητα να παίξουν μαζί και να επικοινωνήσουν μουσικά, χωρίς να γνωρίζονται εκ των προτέρων!) και φυσικά να ενώνει πολιτισμούς από κάθε σημείο του πλανήτη, υπό τη δύναμη της συνεχούς καλλιτεχνικής δημιουργίας!

΄Ηχος: Μάσκα – δύναμη και ομοιογένεια

Ο «ακρογωνιαίος λίθος», το «κέντρο βάρους» ή όπως αλλιώς κι αν χαρακτηρίσουμε την μάσκα στην διαδικασία του τραγουδιού, γίνεται αμέσως αντιληπτό το πόσο τεράστια σημασία έχει για την ποιότητα, τη δύναμη και την ομοιογένεια του ήχου! Ο έλεγχος της διαφραγματικής αναπνοής (βλ. σχετικό άρθρο για την αναπνοή), η οποία βρίσκει «άνοιγμα» και χώρο στην στοματοφαρυγγική κοιλότητα (βλ. σχετικό άρθρο για το στόμα) και η “στόχευση” του ήχου (αέρα) στο αντηχείο της μάσκας, μας δίνουν τον σωστό προσανατολισμό για την κατάκτηση της ομοιογένειας, του όγκου και των δυναμικών στο φωνητικό όργανο.
Η ενεργοποίηση της μάσκας στο τραγούδι είναι μαζί με την στήριξη της αναπνοής τα δύο ίσως πιο σημαντικά στοιχεία, που μαθαίνει αρχικά ο τραγουδιστής/τρια και τα οποία συνεργάζονται για την επίτευξη της ομοιογένειας και της δύναμης (δηλαδή την ικανότητα «προβολής») στον ήχο, σε πρώτο επίπεδο. Σχεδόν ταυτόχρονα και όσο  βελτιώνεται η ανταπόκριση και η συνλειτουργία αυτών των δύο, εισέρχεται με εξαιρετικά σημαίνοντα ρόλο και το στόμα με την συνδρομή του «θόλου» της στοματοφαρυγγικής κοιλότητας και της καλής άρθρωσης, ώστε να ολοκληρωθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα στην εκφορά του ήχου του φωνητικού οργάνου.
΄Οταν ο ήχος δεν οδηγείται (μέσω της πίεσης του αέρα) στην μάσκα, τότε το αποτέλεσμα που ακούγεται είναι μια φωνή αδύναμη, θαμπή, με μπάσες κυρίως συχνότητες, χωρίς ισχυρή «παρουσία», (δύναμη και προβολή) και ανίκανη να διατηρήσει έναν ομοιογενή ήχο σε όλη της την έκταση.
Μια ακόμα χειρότερη συνέπεια της αδυναμίας «παρουσίας» του ήχου στη  μάσκα είναι η σταδιακή κούραση της φωνής, με αποτέλεσμα την εμφάνιση βραχνάδας, πόνου και σε πιο προχωρημένο στάδιο, την πρόκληση κάλου ή πολύποδα στις φωνητικές χορδές.
Είναι απαραίτητο ο τραγουδιστής/τρια να κατανοήσει πώς ακριβώς θα «στείλει» τον ήχο στην μάσκα και να μάθει να αναγνωρίζει πότε το επιτυγχάνει και πότε όχι, ώστε να αναπτύξει ένα δυνατό προσωπικό κριτήριο, το οποίο θα τον προστατεύει από τους προαναφερθέντες «κινδύνους».
Τονίζω στο σημείο αυτό, την τεράστια σημασία της απόλυτης κατανόησης της αίσθησης της μάσκας, επειδή είναι πολύ σύνηθες να θεωρεί κάποιος τραγουδιστής/τρια, ότι έχει ενεργοποιήσει την μάσκα του, μόνο και μόνο επειδή κατορθώνει να παράγει έναν ήχο ένρινο…αλλά δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Ο προσανατολισμός του ήχου (αέρα) στην μάσκα προϋποθέτει να είναι ανοιχτό το αντηχείο της μάσκας (ρινική κοιλότητα), γιατί μόνο έτσι θα δονηθεί πλήρως από την πίεση του αέρα (μέσω της στήριξης της διαφραγματικής αναπνοής). Αντίθετα ένας ήχος έρρινος σημαίνει το κλείσιμο της ρινικής κοιλότητας, του «περάσματος» δηλαδή προς τη μάσκα και σαν αίσθηση προσομοιάζει με το κλείσιμο της μύτης.
Η ενεργοποιημένη μάσκα σε όλη την έκταση της φωνής εξασφαλίζει ομοιογένεια στον ήχο, αφού αφενός στις ψηλές νότες δίνει δύναμη και όγκο (με την συνδρομή της κατάληλης πίεσης αέρα μέσω της στήριξης της διαφραγματικής αναπνοής), αφετέρου στις χαμηλές νότες διατηρεί την «παρουσία» του ήχου, «ανυψώνει» και «καθαρίζει» τις συχνότητες, που έχουν την τάση να «βαραίνουν».
Τέλος, όταν συμπράξουν και τα τρία στοιχεία Αναπνοή – Στόμα – Μάσκα, τότε επιτυγχάνεται ο πλεόν «ανοιχτός», δονούμενος από ενέργεια, με όγκο και δυναμικές… ήχος.

΄Ηχος: Στόμα – άρθρωση και όγκος

΄Ενας ακόμα παράγοντας που επηρεάζει πολύ την ποιότητα της εκφοράς του ήχου μιας φωνής αλλά και την άρθρωση, είναι το στόμα! Ο τραγουδιστής οφείλει να μάθει να αρθρώνει σωστά και να έχει ομοιογενή ήχο (βλ. σχετικό άρθρο για τον ήχο). Αυτός είναι ένας στόχος που επιτυγχάνεται  με την συνλειτουργία των τριών στοιχείων αναπνοή – στόμα – μάσκα. Στην προκειμένη περίπτωση, το στόμα αποτελεί το κυρίαρχο στοιχείο για την επίτευξη της καλής άρθρωσης, του όγκου αλλά και της ομοιογένειας του ήχου, με την συνδρομή κυρίως της λεγόμενης μάσκας, για την οποία θα γίνει εκτενής λόγος στο επόμενο άρθρο. Είναι πολύ σημαντικό ο τραγουδιστής να μελετά την άρθρωση και ειδικά την εκφορά των φωνηέντων, μπροστά στον καθρέφτη, όπου θα μπορέσει να παρατηρήσει, να ελέγξει και να διαχειριστεί το άνοιγμα και το σχήμα του στόματος, αναλόγως. Τα φωνήεντα πρέπει να ακούγονται καθαρά και «στρογγυλά», ως εκ τούτου το στόμα (μαζί με όλους τους μύες που «δουλεύουν» ταυτοχρόνως) θα πρέπει να είναι εύπλαστο και ελεύθερο, πολύ εκφραστικό αλλά και χαλαρό.Το επόμενο βήμα για την κατάκτηση του «καθαρού» φωνήεντος και του «στρογγυλού» ήχου είναι η δημιουργία του λεγόμενου «θόλου» στην στοματοφαρυγγική κοιλότητα! Αυτό επιτυγχάνεται με την αντίληψη αρχικά της αίσθησης της ανύψωσης του μαλακού ουρανίσκου (μαλακή υπερώα) δηλαδή της σταφυλής. Αυτός ό «θόλος» αποτελεί ένα άνοιγμα, μια «διεύρυνση» του χώρου στην στοματοφαρυγγική κοιλότητα και είναι ο παράγοντας εκείνος που προσδίδει τον λεγόμενο «όγκο» και τον εμπλουτισμό σε αρμονικές, στον ήχο της φωνής.΄Ολα τα παραπάνω,  σε ταυτόχρονη λειτουργία με την στήριξη της διαφραγματικής αναπνοής (βλ. σχετικό άρθρο) και την «στόχευση» του ήχου στην μάσκα (θα γίνει εκτενής αναφορά στο επόμενο άρθρο), μας δίνουν τον σωστό προσανατολισμό για την κατάκτηση της ομοιογένειας, του όγκου και των δυναμικών στο φωνητικό όργανο!

΄Ηχος: ΄Ελεγχος της διαφραγματικής αναπνοής

Το πρώτο και σημαντικότερο κεφάλαιο σε σχέση με το «άνοιγμα» του ήχου μιας φωνής είναι αδιαμφισβήτητα η αναπνοή. 
Το πόσο μεγάλη σημασία έχει η αναπνοή για το τραγούδι, όπως και για οποιοδήποτε άλλο πνευστό μουσικό όργανο, είναι κάτι το απολύτως κατανοητό. 
Ακόμα πιο σημαντικό είναι όμως να κατανοήσουμε και να διαχωρίσουμε την τεράστια αξία που έχει η λεγόμενη «διαφραγματική αναπνοή» έναντι της «ρηχής» αναπνοής. Η διαφραγματική (βαθειά) αναπνοή είναι μια φυσική λειτουργία του ανθρώπινου σώματος και τα οφέλη της μπορούμε να τα διαπιστώσουμε σε όποια σχετική μελέτη κι αν ανατρέξουμε. 
Παρόλα αυτά οι περισσότεροι άνθρωποι σπάνια την χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις (όπως για παράδειγμα στην χαλαρή κατάσταση του ύπνου), ενώ αντίθετα υιοθετούν μια αναπνοή «κοντή», η οποία εκτός του ότι δεν οξυγονώνει επαρκώς το σώμα μας, είναι και εντελώς ακατάλληλη για την διαδικασία του τραγουδιού.

Το να «ξυπνήσουμε» την φυσική μας βαθειά αναπνοή λοιπόν είναι μια συνθήκη απαραίτητη για την χαλάρωση του σώματος αλλά και για την μετέπειτα κατανόηση των όρων «στήριξη» και έλεγχος της αναπνοής σε σχέση με το τραγούδι. Η ενεργοποίηση της αίσθησης της διαφραγματικής αναπνοής γίνεται μέσα από διάφορες ασκήσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για την κατάκτηση τελικά του ελέγχου της ροής του αέρα, που χρειάζεται στο τραγούδι. 
Αυτό που έχει τεράστια σημασία να θυμόμαστε είναι ότι η εισπνοή του αέρα που χρειαζόμαστε για να τραγουδήσουμε είναι τόσο μικρή, αθόρυβη και ήρεμη, όσο αυτή που μας χρειάζεται για να αναπνέουμε και να ζούμε! Η οποιαδήποτε μεγαλύτερη εισροή αέρα έχει εντελώς αντίθετα αποτελέσματα και άκρως αρνητικές συνέπειες στην φυσιολογική λειτουργία της αναπνοής και στην διαδικασία ελέγχου της. Η αναπνοή είναι λοιπόν ένα από τα τρία στοιχεία που αλληλεπιδρούν συνεχώς μεταξύ τους για την κατάκτηση του πλέον ελεύθερου και ανοιχτού ήχου στη φωνή:

Αναπνοή – στόμα – μάσκα = έλεγχος – άρθρωση – δύναμη !!!

Το τρίπτυχο της επιτυχίας στο τραγούδι !!!!!